Σοβαρούς τριγμούς και έντονη ανησυχία προκαλούν οι αποκαλύψεις του διεθνούς ειδησεογραφικού δικτύου BBC σχετικά με τις πρακτικές που ακολουθούνται σε κλινικές γονιμότητας στα κατεχόμενα της Κύπρου. Σύμφωνα με την εκτενή έρευνα, εκφράζονται πλέον βάσιμοι φόβοι ότι τουλάχιστον 30 παιδιά —στην πλειονότητά τους βρετανικής καταγωγής— έχουν συλληφθεί μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης με τη χρήση λανθασμένων δοτών σπέρματος ή ωαρίων.
Παράλληλα, αυξάνονται οι υποψίες των γονέων ότι οι κλινικές τους παραπλάνησαν σκόπιμα, χρησιμοποιώντας εντελώς διαφορετικούς δότες από εκείνους που είχαν επιλέξει προσεκτικά.
Η κλινική «Dogus» στο επίκεντρο του σκανδάλου
Τα μισά από τα 30 επιβεβαιωμένα παιδιά γεννήθηκαν μετά από διαδικασίες που πραγματοποιήθηκαν σε μία συγκεκριμένη κλινική, το Dogus IVF Centre. Οι γονείς αναφέρουν ότι είχαν επιλέξει ανώνυμους δότες βάσει αυστηρών κριτηρίων (ιατρικό ιστορικό, εξωτερική εμφάνιση, εκπαίδευση, προσωπικότητα), για να ανακαλύψουν χρόνια αργότερα ότι τα παιδιά τους φέρουν διαφορετικά γενετικά χαρακτηριστικά.
«Είναι απολύτως σκανδαλώδες», δήλωσε μία μητέρα, η Rachel, η οποία ανακάλυψε πρόσφατα ότι έλαβε λάθος δότη.
Στη μαύρη λίστα της Cryos International
Στο πλαίσιο της έρευνας, το BBC αποκάλυψε ότι η Cryos International —η μεγαλύτερη τράπεζα σπέρματος στον κόσμο— είχε τοποθετήσει την κλινική Dogus στη μαύρη λίστα από το 2016. Παρά το γεγονός ότι η κλινική διαφήμιζε επί σειρά ετών τη συνεργασία της με την Cryos ως βασικό της πλεονέκτημα, η τράπεζα σπέρματος επιβεβαίωσε ότι δεν διατηρεί κανένα αρχείο παράδοσης σπέρματος στη συγκεκριμένη κλινική.
Τι έδειξαν τα τεστ DNA
Από τα 30 παιδιά, τα 11 έχουν ήδη υποβληθεί σε εξειδικευμένα τεστ DNA. Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά:
- Γενετική καταγωγή: Τα παιδιά κληρονόμησαν γενετική καταγωγή από την Τουρκία και τις γύρω περιοχές, αντί για τις ευρωπαϊκές χώρες προέλευσης των δοτών που είχαν παραγγελθεί.
- Χρονικό διάστημα: Η πλειονότητα των περιστατικών που επιβεβαιώθηκαν μέσω DNA αφορά θεραπείες που εκτελέστηκαν μεταξύ 2012 και 2024 στην κλινική Dogus.
«Είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα ενός ατόμου που έχει συλληφθεί με τη βοήθεια δότη να γνωρίζει την αλήθεια για την καταγωγή του» — Laura Bridgens, ιδρύτρια της φιλανθρωπικής οργάνωσης Donor Conceived UK
Το νομικό κενό στα κατεχόμενα και η προειδοποίηση του Βρετανικού ΥΠΕΞ
Τα κατεχόμενα αποτελούν έναν από τους πλέον δημοφιλείς προορισμούς «ιατρικού τουρισμού γονιμότητας» για Βρετανούς πολίτες, καθώς προσφέρουν χαμηλότερες τιμές, υψηλά ποσοστά επιτυχίας και μεγάλη ποικιλία δοτών. Ωστόσο, πρόκειται για μια περιοχή όπου δεν εφαρμόζεται το ευρωπαϊκό κεκτημένο και οι νομοθεσίες της Ε.Ε., με αποτέλεσμα οι κλινικές να λειτουργούν υπό εξαιρετικά χαλαρό έως ανύπαρκτο ρυθμιστικό πλαίσιο.
Λόγω των καταιγιστικών αποκαλύψεων, το Υπουργείο Εξωτερικών της Βρετανίας (FDO) επικαιροποίησε τις ταξιδιωτικές του οδηγίες, προειδοποιώντας επίσημα τους πολίτες ότι η θεραπεία γονιμότητας στα κατεχόμενα «ενέχει σοβαρούς κινδύνους» λόγω έλλειψης ελέγχων.
Η προσωπική μαρτυρία της Rachel: 13 χρόνια αβεβαιότητας
Η ιστορία της Rachel είναι ενδεικτική της ταλαιπωρίας που υπέστησαν δεκάδες οικογένειες:
- Το 2012, σε ηλικία 39 ετών, επέλεξε την κλινική Dogus πληρώνοντας περίπου 4.000 ευρώ (3.200 λίρες), πακέτο που υποτίθεται πως περιλάμβανε σπέρμα ανώνυμου Δανού δότη από την Cryos.
- Η υποψία: Όταν ζήτησε την ιατρική έκθεση επιβεβαίωσης της χρήσης του συγκεκριμένου σπέρματος, οι συντονιστές της κλινικής αρνούνταν συστηματικά να της τη στείλουν.
- Η επιβεβαίωση: Μετά το πρώτο δημοσίευμα του BBC, η Rachel και ο 13χρονος πλέον γιος της, Jonah, έκαναν τεστ DNA. Το τεστ έδειξε ότι ο Jonah είναι πράγματι βιολογικός της γιος, αλλά ο Δανός δότης δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ.
«Παλιά πίστευα ότι η κλινική είχε κάνει ένα μεμονωμένο λάθος. Όμως τώρα αισθάνομαι πως αυτό είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο και πιο δόλιο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Αμέλεια ή οργανωμένη εξαπάτηση;
Ειδικοί στον τομέα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής που μίλησαν στο BBC εξέφρασαν τον αποτροπιασμό τους. Τόνισαν ότι η τυχαία χρήση λανθασμένου δότη είναι σπανιότατη στην ιατρική πρακτική και ότι η επαναλαμβανόμενη παρουσία του ίδιου «λάθους» σε δεκάδες περιπτώσεις παραπέμπει είτε σε εγκληματική αμέλεια είτε σε σκόπιμη εξαπάτηση των ασθενών.
Οι έρευνες των διεθνών μέσων ενημέρωσης συνεχίζονται, ενώ περισσότερες οικογένειες αναμένεται να προχωρήσουν σε τεστ DNA το αμέσως επόμενο διάστημα.
